هیأت حل اختلاف مالیاتی یکی از ارکان اصلی دادرسی مالیاتی است که وظیفه دارد به اعتراضات مودیان نسبت به تشخیص مالیات، اجرائیات و برخی دیگر از اقدامات مالیاتی رسیدگی کند. در سالهای اخیر با اصلاحات قانون مالیاتهای مستقیم و قوانین مرتبط، ساختار و فرآیند رسیدگی در این هیأتها بهروز شدهاند (هرچند اسم خاصی مثل «قانون جدید هیأت حل اختلاف مالیاتی» بهطور مستقل وجود ندارد).
۱) جایگاه قانونی هیأت حل اختلاف مالیاتی
مطابق ماده ۲۴۴ قانون مالیاتهای مستقیم (اصلاحشده)، مرجع رسیدگی به کلیه اختلافهای مالیاتی جز مواردی که قانون مرجع دیگری پیشبینی کرده باشد، هیأت حل اختلاف مالیاتی است.
۲) ساختار تشکیل هیأت حل اختلاف مالیاتی (قانون جدید)
براساس اصلاحات اخیر و قانون مالیات بر ارزش افزوده که ماده 244 قانون مالیاتهای مستقیم را نیز اصلاح و تسری داده (مصوب ۱۴۰۰ و لازمالاجرا)، ترکیب هیأت حل اختلاف مالیاتی اینگونه تعریف شده است:
- یک نفر نماینده اداره امور مالیاتی
- یک نفر از میان قضات بازنشسته یا حقوقدانان مطلع در امور مالیاتی (با شرط وثاقت و امانت) که به درخواست سازمان امور مالیاتی و انتخاب رئیس کل دادگستری استان منصوب میشود
- یک نفر نماینده از بخش خصوصی یا نهادهای حرفهای مرتبط (مثلاً نماینده اتاق بازرگانی، جامعه حسابداران رسمی، جامعه مشاوران رسمی مالیاتی، اتاق تعاون، اتاق اصناف، کانون وکلا یا سایر مجامع حرفهای) برای مدت سه سال منصوب میگردد.
آرای هیأت حل اختلاف با اکثریت آرا و قطعی و لازمالاجرا هستند، مشروط بر حضور قانونی اعضا.
۳) چه پروندههایی در هیأت حل اختلاف مطرح میشود
هیأت حل اختلاف مالیاتی مرجع رسیدگی به اعتراضات مودیان نسبت به موارد زیر است:
- اعتراض به برگ تشخیص مالیات
- اعتراض به اجرائیات و اقدامات اجرایی اداره امور مالیاتی (طبق ماده ۲۱۶ قانون مالیاتهای مستقیم)
- اختلافات دیگر مالیاتی پیشبینیشده در قانون
این هیأت باید شکایات ناشی از اقدامات اجرایی مرتبط با مطالبات دولت را بررسی و رأی صادر کند.
۴) مراحل دادرسی در هیأتها (بدوی و تجدیدنظر)
نظام دادرسی مالیاتی شامل دو مرحله است:
- هیأت بدوی حل اختلاف مالیاتی؛ رسیدگی اولیه به اعتراض مودی
- هیأت تجدیدنظر حل اختلاف مالیاتی؛ رسیدگی به اعتراض نسبت به رأی بدوی (در صورت ارائه درخواست)
بعد از صدور رأی تجدیدنظر، مودی و دادستان انتظامی مالیاتی میتوانند ظرف دو ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی به شورای عالی مالیاتی اعتراض کنند.
جمعبندی
- هیأت حل اختلاف مالیاتی بر اساس قانون مالیاتهای مستقیم و اصلاحات آن، مرجع اصلی رسیدگی به اختلافات مالیاتی در ایران است.
- ساختار هیأتها تغییر یافته و شامل نماینده دولت، حقوقدان/قاضی، و نماینده بخش خصوصی است.
- رسیدگی در دو مرحله (بدوی و تجدیدنظر) انجام میشود و پس از آن امکان اعتراض به شورای عالی مالیاتی وجود دارد.
- قانون جدید با هدف افزایش عدالت، شفافیت و سرعت در حل اختلافات مالیاتی اجرایی شده است.
- رأی با ۲ رأی از ۳ رأی صادر میشود.
- هیأت میتواند رسیدگی کند به؛ برگ تشخیص مالیات؛ برگ مطالبه؛ جرایم مالیاتی؛ رد دفاتر؛ تشخیص اینتاکدی / برآوردی؛ اختلافات ارزش افزوده؛ اقدامات اجرایی (طبق ماده ۲۱۶)
- اگر موضوع خارج از این موارد باشد ایراد عدم صلاحیت بر هیات قابل وارد شدن است.
- هیأت میتواند تشخیص ممیز را رد کند؛ میتواند مالیات را تعدیل کند؛ میتواند جرم را ببخشد یا کاهش دهد وحتی میتواند کل برگ تشخیص را باطل کند.
- هیأت نمیتواند صرفاً بر اساس اینتاکُد رأی دهد مگر اینکه دفاتر رد شده باشد یا اسناد غیرقابل اتکا تشخیص داده شود.
- در صورت اعتراض به رأی هیات، پرونده قابل ارجاع به شورای عالی مالیاتی (فقط از حیث نقض قانون یا آیین رسیدگی) و سپس دیوان عدالت اداری (در صورت تخلف آشکار) میباشد.
- ایراداتی که رأی هیات را میشکند عبارتند از؛
۱. عدم دعوت صحیح مودی
۲. عدم استماع دفاع
۳. عدم ذکر دلایل در رأی
۴. استناد صرف به اینتاکُد بدون رد دفاتر
۵. عدم تطابق رأی با اسناد پرونده
۶. ترکیب ناقص یا غیرقانونی هیأت
