درباره موضوع «تقبل زیان انباشته توسط سهامداران» یک بخشنامه مهم وجود داشته که وضعیت آن تغییر کرده است.
۱. بخشنامه اولیه سازمان امور مالیاتی – شماره ۲۰۰/۹۳/۸۱
این بخشنامه که در سال ۱۳۹۳ از سوی سازمان امور مالیاتی/شورای عالی مالیاتی صادر شده بود، گفته است:
تقبل زیان توسط سهامداران شرکت و تهاتر آن از محل حساب جاری شرکاء، افزایش حقوق صاحبان سهام بهجز از محل آوردهها محسوب میشود و چون افزایش حقوق صاحبان سهام (جز از محل آوردهها) در منابع قانونی بهعنوان درآمد تلقی میشود، لذا پذیرش زیان و تهاتر آن درآمد بوده و باید در صورت سود و زیان به عنوان درآمد محاسبه گردد و مالیات متعلق مطالبه شود.
خلاصه بخشنامه: زیان انباشتهای که سهامداران تقبل کنند (مثلاً از محل حساب جاری آنها) از نظر مالیاتی بهعنوان درآمد مشمول مالیات بر درآمد شرکت تلقی میشود (طبق این بخشنامه اولیه).
۲. ابطال بخشنامه توسط هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
اما نکته مهم این است که این بخشنامه ابطال شده است. هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در دادنامه شماره 348 مورخ ۲۰ تیر ۱۳۹۶ تشخیص داد که:
چون در قانون مالیاتهای مستقیم مالیات بر «درآمد اشخاص» تعلق میگیرد و اگر سهامداران زیان انباشته را از طریق کاهش مطالبات یا آورده آنها تقبل کنند، هیچ منفعتی برای شرکت ایجاد نمیشود که بتواند «درآمد مشمول مالیات» تلقی شود، بنابراین تلقی آن بهعنوان درآمد خلاف قانون است و بخشنامه را ابطال کرد.
۳. بخشنامه اخیر سازمان امور مالیاتی – شماره ۶۷/۹۶/۲۰۰
بعد از رأی دیوان عدالت اداری، سازمان امور مالیاتی ابلاغ کرده است بخشنامهای با شماره ۶۷/۹۶/۲۰۰ مورخ ۱۳۹۶/۱۱/۵ صادر کرده که مفاد تصمیم دیوان عدالت اداری را منعکس میکند.
این بخشنامه تأکید میکند که تقبل زیان انباشته توسط سهامداران از طریق کاهش مطالبات یا آورده آنها، منفعتی برای شرکت ایجاد نمیکند و لذا بهتنهایی درآمد محسوب نمیشود، بنابراین «مالیات بر درآمد» بر آن تعلق نمیگیرد.
نتیجه حقوقی کاربردی
اگر سهامداران زیان انباشته شرکت را تقبل کنند، طبق بخشنامه جدید و رأی دیوان عدالت اداری، این رویداد ذاتاً درآمد برای شرکت ایجاد نمیکند و در نتیجه مشمول مالیات بر درآمد نمیباشد. مشروط به اینکه ثبت و مستندات حسابداری و تصمیمات مجمع/هیاتمدیره نیز صحیح باشد.