جریمه عدم ارائه دفاتر و اسناد و مدارک یکی از شایع‌ترین جرایم مالیاتیست و معمولاً دردسرساز می‌باشد.

الف- مبنای قانونی

طبق ماده ۱۹۳ قانون مالیات‌های مستقیم در صورت عدم ارائه دفاتر قانونی، اسناد و مدارک در موعد مقرر، جریمه‌ای معادل ۲۰٪ مالیات متعلقه برای مؤدی در نظر گرفته می‌شود.این جریمه غیرقابل بخشش نیست و جدا از مالیات اصلی محاسبه می‌شود.

ب- مصادیق عدم ارائه

• دفاتر ارائه نشود
• بخشی از اسناد ارائه نشود
• ارائه خارج از مهلت قانونی
• دفاتر ارائه شود ولی قابل رسیدگی نباشد

در عمل، عدم ارائه معمولاً باعث؛ رد دفاتر؛ تشخیص مالیات به صورت علی‌الرأس / برآوردی
می‌شود که اغلب عدد مالیات رو هم بالا می‌برد.

ج- امکان بخشودگی جریمه

طبق ماده ۱۹۱ ق.م.م اگر مؤدی عذر موجه داشته باشد (آتش‌سوزی، سرقت، بیماری، مشکلات سامانه‌ای و…) یا با اداره مالیات به طور مؤثر همکاری کرده باشد، ممیزکل می‌تواند تا ۱۰۰٪ جریمه را ببخشد.

د- اقدامات عملی در این شرایط

• اگر هنوز فرصت وجود دارد، فوراً دفاتر و اسناد را حتی ناقص ارائه دهید.
• اگر جریمه صادر شده، درخواست بخشودگی جریمه ارائه دهید.
• مستندات عذر موجه را پیوست کنید
• حضوری با ممیزکل مذاکره کنید

اگر دفاتر به موقع ارائه گردید ولی ممیز بدون دلیل قانونی آن‌ها را رد کرد، می‌شود در هیأت حل اختلاف، هم رد دفاتر و هم جریمه ماده ۱۹۳ را با هم ابطال کرد.