الف- احراز نشدن «تحقق درآمد»
- آیا اداره مالیاتی تحقق قطعی درآمد را اثبات کرده؟
- آیا وجوه دریافتی: پیشدریافت؟ علیالحساب؟ بابت تسهیلات، وام، آورده شرکا؟ برگشت فروش یا استرداد وجه؟ میباشد
رویه دیوان:
«درآمد زمانی مشمول مالیات است که قطعی، محقق و قابل انتساب باشد؛ صرف دریافت وجه، تحقق درآمد محسوب نمیشود.»
ب- انتساب گردش حساب به فعالیت تولیدی
- آیا گردش حساب: مستمر و حرفهای است؟ با فروش یا خدمات تولیدی ارتباط مستقیم دارد؟فصلی یا موردی است؟
- آیا منشأ وجوه: انتقال داخلی بین حسابها؟ فروش دارایی ثابت؟ تسویه حساب شرکا یا سهامداران؟ دریافت تسهیلات بانکی است؟
رأی ثابت دیوان:
«گردش حساب بانکی بهتنهایی و بدون احراز ارتباط با فعالیت شغلی، دلیل کتمان درآمد نیست.»
ج- تفکیک «مغایرت فاکتور» از «کتمان درآمد»
- آیا اختلاف فاکتور ناشی از: برگشت از فروش؟ تخفیف بعد از فروش؟ اصلاح حسابداری؟ تفاوت نرخ مواد اولیه؟ میباشد.
رویه دیوان:
«مغایرت اسناد حسابداری، بدون اثبات دریافت مازاد، کتمان درآمد محسوب نمیشود.»
د- نبود دلیل بر «دریافت وجه مازاد»
- آیا اداره مالیات سند دریافت وجه بیشتر از فاکتور ارائه داده؟ دلیل بانکی یا قراردادی دارد؟
نظر دیوان:
«تا زمانی که دریافت وجه بیش از مبلغ اظهارشده اثبات نشود، عنوان کتمان درآمد فاقد وجاهت است.»
ه- تناسبسنجی فعالیت تولیدی
آیا به موارد زیر توجه شده؟
- استهلاک ماشینآلات ضایعات تولید
- توقف خط تولید نوسانات قیمت مواد اولیه
- ظرفیت اسمی در برابر ظرفیت واقعی
رویه دیوان:
«تحلیل درآمد واحد تولیدی باید مبتنی بر شرایط واقعی تولید باشد، نه صرف محاسبات عددی.»
و- عدم کفایت رد دفاتر برای اثبات کتمان
- آیا صرفاً دفاتر رد شده؟
- آیا بعد از رد دفاتر، دلیل مستقل بر کتمان ارائه شده؟
رأی صریح دیوان:
«رد دفاتر قانونی بهتنهایی مجوز انتساب کتمان درآمد نیست.»
ز- رعایت نشدن اصل «تفسیر به نفع مؤدی»
- آیا در موارد تردید: تفسیر به نفع اداره مالیات شده؟ اصل بر سوءنیت مؤدی گذاشته شده؟
نظر دیوان:
«در امور مالیاتی، تردید باید به نفع مؤدی تفسیر شود.»
ک- بار اثبات بر عهده اداره مالیات
- آیا هیأت از مؤدی خواسته بیگناهی خود را ثابت کند؟
- آیا اداره مالیات کتمان را اثبات کرده است؟
رویه قطعی دیوان:
«بار اثبات کتمان درآمد بر عهده اداره امور مالیاتی است.»
ل- نتیجهگیری حقوقی برای لایحه و دفاع شفاهی
- آیا هر سه رکن زیر همزمان وجود دارد؟
۱- تحقق درآمد
۲- انتساب درآمد به مودی
۳- عدم اظهار آن
اگر حتی یکی از این ارکان مخدوش باشد، در آن صورت کتمان درآمد منتفی است
جمله طلایی برای جلسه هیأت
«با توجه به فقدان ادله متقن بر تحقق و انتساب درآمد و صرفاً استناد به گردش حساب و مغایرت فاکتور، وفق رویه مستقر دیوان عدالت اداری، انتساب کتمان درآمد فاقد وجاهت قانونی است.»
