مفهوم مؤدیان پرریسک مالیاتی مربوط به نظام ریسکمحور رسیدگی سازمان امور مالیاتی است. در این نظام، بر اساس دادههای سامانههای مالیاتی (صورتحساب الکترونیکی، تراکنشهای بانکی، اظهارنامهها و…) به هر مؤدی «امتیاز ریسک» داده میشود و مؤدیانی که امتیاز بالاتری بگیرند، در اولویت رسیدگی و حسابرسی قرار میگیرند. در ادامه مهمترین شاخصها و نوع شرکتهایی که معمولاً در گروه پرریسک قرار میگیرند تشریح میگردند؛
الف_ شرکتهایی با اختلاف شدید درآمد و تراکنش بانکی
- اگر مجموع واریزیهای بانکی بهمراتب بیشتر از درآمد ابرازی در اظهارنامه باشد.
- گردش حساب بالا ولی سود یا فروش ابرازی پایین.
- استفاده از حسابهای غیرتجاری برای فعالیت اقتصادی.
ب- شرکتهای با اعتبار مالیاتی مشکوک (مالیات بر ارزش افزوده)
- استفاده از فاکتورهای صوری
- خرید از شرکتهای کاغذی یا فاقد فعالیت واقعی
- اعتبار ارزش افزوده غیرمتعارف نسبت به فروش
این موارد باعث ورود سریع به لیست پرریسک میشود.
ج- شرکتهای دارای زیاندهی مستمر
- اعلام زیان چند سال متوالی
- سود پایین غیرمتعارف نسبت به حجم فعالیت
- حاشیه سود بسیار کمتر از میانگین صنف یا اینتاکد
- شرکتهای تازهتأسیس با گردش مالی بالا
- ثبت شرکت جدید با سرمایه اندک اما گردش بانکی یا فروش بسیار بالا در مدت کوتاه
این مورد در سیستم ریسک بسیار حساس است.
د- شرکتهای فاقد ارسال یا تأخیر در ارسال اطلاعات
- عدم ارسال اظهارنامه
- عدم ارسال صورتحساب الکترونیکی (سامانه مؤدیان)
- عدم ارسال لیست حقوق
- عدم تطابق گزارش فصلی با دفاتر
ه- شرکتهای دارای معاملات غیرعادی
- معاملات با اشخاص وابسته بدون مستند کافی
- جابجاییهای مالی بین چند شرکت مرتبط
- تراکنشهای سنگین نقدی
و- فعالیت در حوزههای ذاتاً پرریسک
برخی صنوف بهصورت سیستمی ریسک بالاتری دارند، مانند:
- طلا و جواهر آهن و فولاد
- بازرگانی واردات و صادرات ساختوساز
- صرافی و فعالیتهای مالی شرکتهای پیمانکاری بزرگ
ز- تغییرات غیرعادی در عملکرد مالی
- افزایش یا کاهش ناگهانی فروش
- تغییر شدید در نسبت سود به فروش
- رشد غیرمنطقی هزینهها
چگونه ریسک کاهش پیدا میکند؟
- تطبیق کامل تراکنش بانکی با درآمد ابرازی
- استفاده از حساب تجاری مشخص
- صدور فاکتور رسمی و ثبت در سامانه مؤدیان
- مستندسازی معاملات
- حاشیه سود متعارف مطابق اینتاکد صنف
- شفافیت در معاملات با اشخاص وابسته
جمعبندی
شرکتهایی که:
- درآمد واقعی را کامل اظهار نمیکنند
- گردش بانکی بالا ولی اظهارنامه ضعیف دارند
- از فاکتور صوری استفاده میکنند
- اطلاعات سامانهای آنها با هم تطابق ندارد
بیشترین احتمال ورود به لیست مؤدیان پرریسک را دارند.
